Rechtenslecht

Werk je bij de Rijksoverheid en dreigt ontslag? In deze blog lees je wat er sinds de Wnra voor jou geldt en welke routes er zijn: UWV, kantonrechter of in overleg via een VSO. We zetten je rechten en vergoedingen helder op een rij (herplaatsing, eerlijk verbetertraject, re-integratie, transitievergoeding, opzegtermijn en bovenwettelijke WW) en hoe je een WW-veilige VSO benut. Met praktische tips om termijnen te bewaken, je dossier te versterken en slim te onderhandelen-plus de uitzonderingen voor defensie, politie en de rechterlijke macht.

Ontslag bij de Rijksoverheid: wat je moet weten

Werken bij de Rijksoverheid betekent sinds de Wnra (1 januari 2020) dat je in de meeste gevallen een arbeidsovereenkomst hebt en valt onder het Burgerlijk Wetboek en de cao Rijk. Je bent nog steeds ambtenaar in de zin van de Ambtenarenwet 2017, met plichten rond integriteit en geheimhouding, maar het ontslagrecht loopt nu vooral via het reguliere arbeidsrecht. Ontslag kan via drie routes: UWV bij bedrijfseconomische redenen of langdurige arbeidsongeschiktheid, de kantonrechter bij bijvoorbeeld disfunctioneren, verwijtbaar handelen of een verstoorde arbeidsrelatie, en een vaststellingsovereenkomst (VSO) als je in goed overleg uit elkaar gaat. Je werkgever moet eerst serieus kijken naar herplaatsing binnen het rijk en bij disfunctioneren een concreet verbetertraject aanbieden met heldere doelen, begeleiding en tijd.

Krijg je toch ontslag, dan heb je vaak recht op een transitievergoeding, een opzegtermijn en een nette eindafrekening van verlof en toelagen. Daarnaast kent de overheid bovenwettelijke WW-aanvullingen via de cao of een sociaal plan; dat is een extra uitkering boven op je WW. Let op uitzonderingen: militairen, politie en de rechterlijke macht hebben eigen regels en procedures. Dreigt ontslag, dan is het slim om meteen je dossier op orde te brengen, termijnen te bewaken, een VSO niet te snel te tekenen en tijdig je WW aan te vragen bij het UWV, zodat je positie, inkomen en loopbaanperspectief optimaal beschermd blijven.

Je rechtspositie sinds de WNRA

Sinds 1 januari 2020 werk je bij de Rijksoverheid op basis van een arbeidsovereenkomst in plaats van een aanstelling. Je valt dus onder het Burgerlijk Wetboek en de cao Rijk, met dezelfde ontslagbescherming als in de markt: opzegtermijnen, de transitievergoeding en procedures via UWV of kantonrechter. Tegelijk blijf je ambtenaar onder de Ambtenarenwet 2017, met plichten rond integriteit, geheimhouding en een ambtseed; die publieke normen gelden naast je contract.

Je werkgever moet zich als goed werkgever gedragen: eerst serieus kijken naar herplaatsing, bij disfunctioneren een concreet verbetertraject bieden en bij ziekte re-integratie regelen. Bij ontslag kun je vaak aanspraak maken op bovenwettelijke aanvullingen die in de cao en sectorregelingen zijn vastgelegd. Let op: politie, defensie en de rechterlijke macht vallen grotendeels buiten deze normalisering en kennen eigen regels.

Ontslaggronden volgens het burgerlijk wetboek

Onder het Burgerlijk Wetboek kan je werkgever je alleen ontslaan op een “redelijke grond”. Denk aan bedrijfseconomische noodzaak, langdurige arbeidsongeschiktheid na 104 weken, frequent ziekteverzuim met ernstige gevolgen voor het werk, disfunctioneren na een eerlijk verbetertraject, verwijtbaar handelen of nalaten, gewetensbezwaren waarbij herplaatsing niet lukt, een ernstig verstoorde arbeidsrelatie, of andere zwaarwegende omstandigheden. Sinds de WAB bestaat ook de cumulatiegrond: een combinatie van meerdere deels onderbouwde gronden kan samen toch ontslag rechtvaardigen.

Voor Rijksoverheid-functies geldt daarnaast dat je werkgever eerst serieus moet kijken naar herplaatsing binnen of tussen diensten. Routes verschillen per grond: bedrijfseconomisch en langdurige ziekte lopen via het UWV, de overige gronden via de kantonrechter. Zonder goede onderbouwing, dossier en herplaatsingsonderzoek mag ontslag niet.

Uitzonderingen binnen de overheid (defensie, politie, rechterlijke macht)

Werk je bij defensie, de politie of de rechterlijke macht, dan val je grotendeels buiten de Wnra-normalisering. Je hebt geen arbeidsovereenkomst onder het Burgerlijk Wetboek maar een publiekrechtelijke aanstelling met een eigen rechtspositieregeling. Ontslag verloopt niet via UWV of kantonrechter, maar via een bestuursrechtelijk besluit van het bevoegde gezag (bijvoorbeeld de minister, korpschef of Raad voor de rechtspraak), met bezwaar en beroep bij de bestuursrechter.

Naast eervol ontslag kennen deze sectoren ook disciplinaire sancties, zoals strafontslag, met strikte procedurele eisen en zwaardere integriteits- en veiligheidseisen. Termijnen, herplaatsingsplichten en vergoedingen wijken af van de Rijk-cao en zijn vastgelegd in sectorspecifieke regels. Check daarom altijd je sectorregeling als je met ontslag of een maatregel te maken krijgt.

[TIP] Tip: Vraag ontslagbesluit op schrift; dien binnen zes weken bezwaar in.

Routes en procedures

Onderstaande vergelijking zet de drie ontslagroutes bij de Rijksoverheid (na de WNRA) naast elkaar: wanneer je ze inzet, wie beslist en wat de belangrijkste aandachtspunten zijn. Let op: uitzonderingen zoals Defensie, Politie en de rechterlijke macht kennen afwijkende, publiekrechtelijke procedures.

Kernboodschap: kies de route op basis van de ontslaggrond; UWV voor bedrijfseconomisch/ziekte, kantonrechter voor gedrags- en relatiegronden en VSO voor maatwerk en snelheid, mits WW-voorwaarden worden geborgd. Voor Defensie, Politie en de rechterlijke macht gelden aparte (publiekrechtelijke) procedures.

Bij ontslag binnen de Rijksoverheid zijn er grofweg drie routes: UWV, kantonrechter of een vaststellingsovereenkomst (VSO). Het UWV beoordeelt bedrijfseconomisch ontslag en ontslag na 104 weken ziekte. De kantonrechter gaat over disfunctioneren, verwijtbaar handelen, een verstoorde arbeidsrelatie of een combinatie van gronden. Een VSO kies je als je in overleg uit elkaar gaat; daarin leg je afspraken vast over einddatum, vrijstelling van werk, transitievergoeding en eventuele bovenwettelijke aanvullingen. Welke route ook speelt, je werkgever moet eerst zorgvuldig handelen: herplaatsingsonderzoek binnen het rijk, een reëel verbetertraject met doelen en begeleiding bij functioneren, en actieve re-integratie bij ziekte.

In de eerste 104 weken ziekte geldt een opzegverbod, behalve in uitzonderingen. Dossieropbouw is cruciaal: zonder concrete voorbeelden, evaluaties en ondersteuning strandt een ontslag vaak. Houd termijnen in de gaten, zoals de opzegtermijn en de bedenktijd van 14 dagen bij een VSO. Na beëindiging meld je je tijdig bij UWV voor WW; de cao Rijk kan bovenwettelijke aanvullingen bieden.

UWV-route: bedrijfseconomisch en langdurige arbeidsongeschiktheid

Bij de UWV-route vraagt je werkgever toestemming om je contract te beëindigen. Bij bedrijfseconomisch ontslag moet hij aantonen dat functies structureel vervallen door bezuinigingen of reorganisatie, het afspiegelingsbeginsel toepassen (selectie op basis van leeftijdsopbouw binnen uitwisselbare functies) en serieus herplaatsing binnen de Rijksoverheid onderzoeken. Na toestemming zegt hij op met inachtneming van de opzegtermijn; je hebt recht op de transitievergoeding en mogelijk bovenwettelijke aanvullingen uit de cao Rijk.

Bij langdurige arbeidsongeschiktheid kan ontslag pas na 104 weken ziekte, als re-integratie volgens de Wet verbetering poortwachter is doorlopen en herplaatsing niet lukt. UWV toetst de inspanningen; zijn die onvoldoende, dan kan een loonsanctie volgen. Pas na een positieve UWV-beslissing mag worden opgezegd en volg je het reguliere WW- en WIA-traject.

Kantonrechter-route: disfunctioneren, verwijtbaar handelen en verstoorde arbeidsrelatie

De kantonrechter beoordeelt of er een redelijke grond is om je arbeidsovereenkomst te ontbinden. Bij disfunctioneren moet je werkgever aantonen dat je tijdig en helder bent aangesproken, een concreet verbetertraject met begeleiding hebt gekregen en dat herplaatsing binnen het rijk niet lukt. Bij verwijtbaar handelen weegt de rechter de ernst mee; alleen bij ernstig verwijtbaar gedrag kan je transitievergoeding vervallen. Gaat het om een verstoorde arbeidsrelatie, dan moet sprake zijn van een duurzame breuk waarbij herstelpogingen zoals mediation zijn mislukt.

De rechter kan ook de cumulatiegrond toepassen: meerdere deels onderbouwde gronden samen kunnen toch ontslag rechtvaardigen, met soms een extra vergoeding. Bij ontbinding geldt meestal de opzegtermijn (minus proceduretijd) en heb je recht op de transitievergoeding, plus eventuele bovenwettelijke aanvullingen uit de cao Rijk.

Vaststellingsovereenkomst (VSO): in overleg uit elkaar en minimale afspraken

Met een VSO spreek je in overleg het einde van je dienstverband af. Voor een WW-veilige overeenkomst is de reden neutraal en zonder verwijt, bij voorkeur “met wederzijds goedvinden” op initiatief van de werkgever. Leg in elk geval vast: de einddatum (rekening houdend met de fictieve opzegtermijn), vrijstelling van werk, de transitievergoeding plus eventuele bovenwettelijke aanvullingen uit de cao Rijk, uitbetaling van verlof en toeslagen, pensioenopbouw tot de einddatum, en een positief getuigschrift.

Vaak hoort een vergoeding voor juridisch advies erbij. Neem ook op: geheimhouding, inleveren van middelen, finale kwijting en het schrappen of matigen van concurrentie- en relatiebedingen. Je hebt 14 dagen wettelijke bedenktijd om zonder reden te ontbinden.

[TIP] Tip: Volg P-Direkt stappenplan, check CAO-termijnen, betrek HR-adviseur direct.

Je rechten, plichten en vergoedingen

Bij ontslag binnen de Rijksoverheid combineer je bescherming uit het arbeidsrecht met extra waarborgen uit de cao Rijk. Je hebt recht op zorgvuldige behandeling: een serieus herplaatsingsonderzoek binnen of tussen diensten, een eerlijk verbetertraject bij disfunctioneren met doelen, begeleiding en tijd, en goede re-integratie bij ziekte. Intussen heb je plichten: meewerken aan evaluaties, scholing en passend werk, en je houdt je aan integriteit en geheimhouding. Komt het toch tot beëindiging, dan gelden de opzegtermijn en heb je in principe recht op de transitievergoeding, plus een nette eindafrekening van openstaand verlof, toelagen en eventueel IKB.

In veel situaties biedt de cao Rijk bovenwettelijke aanvullingen op je WW, afhankelijk van diensttijd en reden van ontslag. Ga je via een VSO, let dan op WW-veiligheid (neutrale formulering en fictieve opzegtermijn) en benut je wettelijke bedenktijd van 14 dagen. Na einde dienstverband vraag je tijdig WW aan en voldoe je aan je sollicitatieplicht; verbeter je positie door afspraken te maken over vrijstelling, outplacement of scholingsbudget.

Herplaatsing, re-integratie en verbetertrajecten

Bij dreigend ontslag moet je werkgever aantonen dat herplaatsing serieus is onderzocht binnen de Rijksoverheid, dus ook rijksbreed tussen ministeries en diensten. Passend werk binnen een redelijke termijn (meestal 26 weken), al dan niet met scholing, hoort daarbij en je mag gebruikmaken van mobiliteits- en loopbaandiensten uit de cao Rijk. Bij ziekte volg je de Wet verbetering poortwachter: met de bedrijfsarts maak je een probleemanalyse en plan van aanpak, werk je eerst aan terugkeer in eigen of aangepast werk (eerste spoor) en start je zo nodig een tweede spoor richting ander werk.

Werkgever en jij moeten beiden aantoonbaar inspannen; anders dreigt een loonsanctie of uitkeringsnadeel. Bij disfunctioneren hoort een eerlijk verbetertraject met concrete doelen, coaching, scholing en evaluaties; zonder zo’n reëel traject is ontslag meestal niet houdbaar.

Opzegtermijn, transitievergoeding en eindafrekening

Bij beëindiging geldt de opzegtermijn uit het Burgerlijk Wetboek en de cao Rijk: je werkgever zegt in principe op met inachtneming van die termijn, maar mag bij UWV of kantonrechter de proceduretijd ervan aftrekken, met minimaal één maand resterend. Bij een VSO moet je de fictieve opzegtermijn respecteren om een WW-gat te voorkomen. Je hebt doorgaans recht op de transitievergoeding: vanaf dag één, ter hoogte van een derde maandsalaris per dienstjaar (pro rato voor delen), tot het wettelijke maximum, tenzij je zelf ernstig verwijtbaar hebt gehandeld.

De eindafrekening omvat uitbetaling van openstaand verlof, IKB, vakantietoeslag en eindejaarsuitkering naar rato, plus eventuele overuren of toelagen. Controleer ook pensioenpremies tot de einddatum en of bovenwettelijke aanvullingen uit de cao Rijk van toepassing zijn.

WW en bovenwettelijke aanvullingen volgens CAO en sociaal plan

Raak je je baan kwijt, dan kun je recht hebben op WW als je niet verwijtbaar werkloos bent, beschikbaar bent voor werk en voldoet aan de wekeneis en arbeidsverledeneis. De WW duurt minimaal 3 en maximaal 24 maanden, afhankelijk van je arbeidsverleden, met een uitkering die start op 75% en daarna 70% van je dagloon. Binnen de Rijksoverheid vult de cao vaak aan met bovenwettelijke uitkeringen: een extra percentage boven op je WW en soms een aansluitende uitkering nadat de WW is afgelopen.

De hoogte en duur hangen af van je diensttijd, reden van ontslag (bijvoorbeeld reorganisatie) en afspraken in een eventueel sociaal plan. Vraag WW tijdig aan rond je eerste werkloosheidsdag en check of je VSO WW-veilig is, zodat je geen recht verspeelt op uitkering en aanvullingen.

[TIP] Tip: Controleer transitievergoeding in CAO Rijk; vraag WW uiterlijk binnen een week.

Actieplan als ontslag dreigt

Dreigt ontslag bij de Rijksoverheid? Met dit actieplan houd je regie en voorkom je kostbare missers.

• Herken signalen vroeg: kritische beoordelingen, aangekondigd verbetertraject, wegvallende taken, reorganisatie of een verstoorde relatie; bewaar alle correspondentie en maak een tijdlijn.
• Vraag om concrete, schriftelijke feedback; bevestig afspraken per e-mail en leg doelen, middelen en termijnen SMART vast; houd een compleet dossier bij (verslagen, e-mails, beoordelingen).
• Check je functieomschrijving, resultaatafspraken en werkverdeling; noteer structurele afwijkingen (overbelasting, taken buiten profiel, ontbrekende ondersteuning) en kaart ze tijdig aan.
• Zet in op herplaatsing en ontwikkeling: meld je bij mobiliteits-/loopbaandiensten, kijk rijksbreed naar passende vacatures, en bespreek scholing of tijdelijke detachering.

Snel en zorgvuldig handelen vergroot je opties, of je nu wilt blijven of netjes wilt vertrekken. Twijfel je? Laat een specialist meekijken voordat je iets tekent.

Signalen herkennen, termijnen bewaken en dossiervorming

Herken vroegtijdige signalen zoals kritische beoordelingen, veranderde taken zonder duidelijke reden, een aangekondigd verbetertraject, toenemende klachten over je functioneren of een verstoorde relatie die niet verbetert. Vraag om concrete feedback en schriftelijke verslagen, en bevestig afspraken zelf per mail als die uitblijven. Bewaak termijnen: reageer tijdig op conceptverslagen en plannen, houd evaluatiemomenten in de gaten, gebruik je 14 dagen bedenktijd bij een VSO en vraag WW direct na je laatste werkdag aan.

Bouw ondertussen je dossier op met beoordelingsoverzichten, doelen en resultaten, e-mails, gespreksverslagen, trainingsbewijzen, medische en re-integratiestukken via de bedrijfsarts en voorbeelden van prestaties of klachten mét je reactie. Corrigeer feitelijke onjuistheden schriftelijk, en zorg dat alles traceerbaar is met data en context. Een compleet, consistent dossier vergroot je kans op behoud van baan of een sterke regeling.

Onderhandelen over voorwaarden en timing (incl. VSO-onderhandelpunten)

Onderhandelen begint met je beste alternatief (UWV/kantonrechter) scherp hebben, zodat je weet waar je aan toe bent als je geen VSO sluit. Stuur op een einddatum die de fictieve opzegtermijn dekt, zodat je WW-veilig bent, en vraag om vrijstelling van werk met behoud van salaris tot die datum. Leg een neutrale reden vast, een transitievergoeding plus eventuele bovenwettelijke aanvulling volgens cao Rijk of sociaal plan, en regel outplacement of een ruim scholingsbudget.

Check pro rata uitbetaling van IKB, vakantietoeslag, eindejaarsuitkering en openstaande verlofuren, en laat pensioenopbouw doorlopen tot de einddatum. Neem een positief getuigschrift, geheimhouding en een beperkte relatie- of nevenwerkzaamhedenclausule op. Laat de VSO juridisch toetsen en gebruik je 14 dagen bedenktijd.

Wanneer je juridische hulp inschakelt

Schakel juridische hulp in zodra je een formele waarschuwing, een voorgenomen ontslag, een verbetertraject of een onderzoeksmelding ontvangt, zodat je meteen weet wat je rechten zijn en welke stappen slim zijn. Laat een jurist je dossier toetsen op herplaatsing, begeleiding en re-integratie, en de onderbouwing van kritiek op je functioneren. Krijg je een VSO aangeboden, laat die vooraf checken op WW-veiligheid, fictieve opzegtermijn, vergoeding, vrijstelling van werk en finale kwijting, en gebruik je 14 dagen bedenktijd bewust.

Ontvang je een UWV-aanvraag of een verzoekschrift voor de kantonrechter, reageer tijdig en onderbouwd met hulp. Werk je in een sector met publiekrechtelijke aanstellingen, bewaak dan de strikte bezwaar- en beroepstermijnen. Vroeg advies vergroot je onderhandelingsruimte en voorkomt dure fouten.

Veelgestelde vragen over rijksoverheid ontslag

Wat is het belangrijkste om te weten over rijksoverheid ontslag?

Door de WNRA val je als rijksmedewerker onder het burgerlijk arbeidsrecht, met uitzonderingen voor defensie, politie en rechterlijke macht. Ontslag verloopt via UWV, kantonrechter of VSO op gronden als bedrijfseconomisch, langdurige ziekte, disfunctioneren of verstoring.

Hoe begin je het beste met rijksoverheid ontslag?

Inventariseer signalen en termijnen, vraag je personeelsdossier op en check herplaatsings- of verbetertraject. Bespreek re-integratie bij ziekte. Laat de ontslagroute toetsen (UWV, kantonrechter, VSO) en bereken transitievergoeding en bovenwettelijke WW. Win vroeg juridisch advies in.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij rijksoverheid ontslag?

Te snel een VSO tekenen zonder WW-veiligstelling of correcte einddatum/opzegtermijn. Geen dossier opbouwen of verbeter-/herplaatsingskansen benutten. Termijnen missen, verkeerde ontslaggrond accepteren. Vergeten CAO Rijk, bovenwettelijke aanvullingen, openstaand verlof, IKB en finale kwijting kritisch te beoordelen.